حمام عمومی جفریز

در اوایل دهه40 هجری شمسی و همزمان با تاسیس انجمن عمران و آبادی روستاها در سطح کشور,انجمن عمران روستای جفریز ضمن برگزاری انتخابات درون روستایی بین اهالی آن زمان ,تعدادی چند از سرشناسان, متنفذین و باسوادان مقیم را به عنوان اعضای انجمن روستا انتخاب میکنند,که از میان آنها میتوان به حسن خان برکمپ(حاج محمدی),محمدابراهیم حاج محمدی,احمدعلی شاهدادی و..اشاره نمود,حکم تنفیذ ایشان توسط رییس انجمن عمران و آبادی وقت بافت و با حضور در جفریز داده میشود,باتوجه به بدیع و تازه کار بودن, اعضا با انگیزه و روحیه ی وافری به کارهای عمران روستا میپردازند که از جمله کارهای جاوید آنها که سالیان سال و تا همین سالهای 71 -72 اسباب نظافت من الایمان را فراهم کرده بود,ساخت حمام عمومی جفریز بود که تصویر و حال مخروبه ی این روزهایش را مشاهده می کنید,اعضای انجمن پس از شور با اهالی متحد آن زمان جفریز اسباب طرح احداث این حمام را با انجمن عمران بافت در میان گذاشته و قرار براین میشود که به هر میزان اهالی خود یاری رساندند همان مقدار را نیز انجمن بافت اهدا نماید که اعضای فعال انجمن من جمله احمدعلی شاهدادی با ثبت قراردادی مبنی بر نسبت خودیاری یک به ده از محصولات صیفی و کشاورزی ماکین جفریز در سر خرمن های نخود,گندم ,جو و... دقیقا در تیرماه آن زمان با حضور جمعی در سر خرمن های پربرکت آن سالهای پر آب اعم از کشت بش(دیم) و آبی به اخذ میزان یک دهم از خالصه ی خرمن میپرداختند,البته به گفته ی اعضا این میزان اکثرا با توجه به معیشت مردم گرفته میشد که نهایتا در سر خرمنی که مثلا1000 من (سه کیلو) گندم برداشت نموده بودند برآورد 100 من زده میشد و 10 من گندم گرفته میشد که این کار بعضا از نارضایتی تعدادی از مالکین انجام میشد ولی اکثرا با رضا و رغبت اقدام به این کار مینمودند,نهایتا با جمع آوری خودیاری از محل محصولات کشتی و فروش آنها مبلغ7000 هفت هزار تومان(حدودسال42) پول نقداستحصال شده و با احتساب تخصیص 7000تومان بودجه انجمن بافت مبلغ 14000تومان و طی دو سالی که ساخت حمام طول کشید در اختیار استاد معمار سازنده ی حمام ,فردی بنام استادمحمد برهان بافتی,قرار میگیرد....

جای تعجب نیست که درسال 1340 شمسی مبلغ 7000تومان خودیاری که پول گزافی هم بوده توسط جفریزیها جمع آوری می شود زیرا با توجه به سالهای پربرکت و تر سالیهای آن زمان وسطح زیاد زمینهای حاصل خیز جفریز نسبت به سایر روستاها و همت بلند ابرمردان جفریزی که شخم گاو آهنشان از پشته ی جفریزپایین گرفته تا دهانه ی قدمگاه علی جفریزبالا,و از جنگل گناورکن تا چشمه ی عالیشاهی و دهانه ی پلنگی و کوه میخ و چیرم گودال, شکم زمینها را میشکافته و همه زیر سطح کشت دیم بوده و نقطه ای حتی در ارتفاعات تل و تپه ها نبوده که مرغزار جو و گندم و نخود نباشد...

زمین حمام که اکنون دقیقا در وسط خیابان جفریز قرار دارد,با همان پول خریداری شده و پس از حفر چاه آب و کشیدن جوی آبی جهت تامین آب مصرفی حمام از قنات گودسنگی جفریز و قرارداد میان آب به این معنا که هر 12 روزی یکبار وقفه میان آبگیری می افتاده و 24 ساعت کامل معادل 8 حبه ی جفریز آب به منبع حمام انتقال داده میشده البته این رسم میان آب رسمی بود که تا 10 سال پیش که قنات جفریز خشک نشده بود وجود داشت و 2 یا 3 بار در تابستان هر بار یک روز کامل آب قنات را در اختیار مالکین ملک کوهی قرار می دادند(کوهی ملک اسلامیها و پیام هاکه در گذشته ی نه چندان دور از سلطانعلی خان حاج محمدی بوده و آن را فروخته است و از لحاظ مالکیتی زیر مجموعه ی جفریز می باشد مثل زرخطیف یا همان خطاباد)....

کارگرها و اهالی  و استاد برهان که در ساخت این حمام اشتغال داشتند اجرت خود را از بودجه کل اخذ میکردند,ساخت در دو سال و در فصل بهار و تابستان انجام میگرفته و اساتید خشت ساز روستا نظیر مش محمدعلی شاهدادی(عوض) و در علی و خدابخش شاهدادی(زینل) با خاک خشت خام میزدند و طرح بسیار زیبای این حمام 100 متر مربعی که در عمق 3 متری زیر زمین ساخته شده بود شبیه حمامهای دوره ی قاجار است که در ورودی حمام حوض کوچکی جهت شستن پاها و دمپایی و لباسهای زیر بنا شده بود و اتاقکی مجزا جهت نظافت شخصی,سپس مجموعه ی عمومی حمام با سکوهای آن که جهت چرک کردن و..استفاده میشده و در اواخرسالهای دهه ی 50 این حمام به 3 دوش مجهز میشود که هنوز دوشهای آب بر دیوار این حمام نیمه مخروبه ایستاده دلگیر بی توجهی اند..,خزینه ی این حمام,و دیگ مسی که با ملات سیمان پر شده بود و اوایل با هیزمهای کهکم و بنه و جاز مشعل گرمایشی این حمام فروزان میشد و بعدها گازوییلی شد از دیگر قسمتهای این مجموعه بودند...

اداره و مدیریت این حمام اوایل فصل مهرجون(پاییز)به مناقصه ی افراد متقاضی روستا که غالبا بایستی توانایی جسمی و اخلاقی والایی داشته باشند گذاشته میشد که فرد پیروز در مناقصه بلافاصله به جمع آوری هیزم سوخت از جنگل گناورکن جفریز میپرداخت و نرخ اجرت حمام را از انجمن استعلام میکرد مثلا در سالهای 69 و 70 و در دوران نوجوانی ام که تولیت این حمام به دست پدربزرگم خدابخش شاهدادی بود هر نفر2 تا 5 تومان میپرداخت و حمام در بهار و تابستان روزانه از صبح زود تا دم پسین غروب,و زمستانها فقط پنج شنبه و جمعه ها باز بود و سرویس دهی میکرد,نوبت هر دو ساعت در طول روز متوالی مردانه و زنانه تعویض میشد,آقاحسین شاهدادی,جعفر,مش محمود شاهدادی و...از دیگر متولیان این حمام بودند...

این حمام تا سالهای آخری که سر پا بود و خشکسالی به سراغ دیارمان گوغر نیامده بود علاوه بر اهالی جفریزمیزبان چهارطاقیها و تعداد زیادی از چشمه سبز و گودال و...بود,هنوز تمرین های نوحه خوانی و سینه زنی جوانان نوخاسته ی دهه ی 60 روستا در حمام جفریز را از یاد نبرده ام,میخواندند و صدا میپیچید مثل اکو یا آمپلی فایر...

آری این حمام هم در بغض تشنگی عقده کرد و نیمه مخروبه شد و پیرمرد و پیرزنان روستا که آن زمان جوانان احداث کننده ی این حمام به یادماندنی بودند در هجران جرعه های زلال آب شرب در دشت تنهایی نینوای وجودشان گم شده اند که آیا روزی رسد که بساط تانکرهای قامت راست روستا جمع شود و آب جیره بندی هفته ای یکبار با همت مسئولین روستا و شهرستان جای خود را به سیلان زندگی دهد,نمیدانم .. شاید...